1. Ameland had vroeger 7 dorpen
Op Ameland vind je, van west naar oost, vier dorpen: Hollum, Ballum, Nes en Buren. Maar ooit waren het er acht. De andere vier dorpen lagen aan de oost- en noordkant van het eiland en waren niet genoeg beschermd tegen het water. Ze hebben de kracht van moeder natuur niet overleefd.
Twee daarvan komen je misschien wel bekend voor: Oerd en Sier, zoals de boten van Wagenborg die je naar Ameland brengen. Helemaal aan de oostkant, voorbij natuurgebied Het Oerd lag ’t Hon. Ook moet er ooit nog een achtste dorp op Ameland geweest zijn aan de noordkust: Swartwoude. Het landbouw- en juttersmuseum in Buren is vernoemd naar dit dorp. Deze verdwenen wereld is best wel mysterieus, maar ben je op zoek naar meer informatie? Er is geen betere plek om antwoorden te achterhalen dan op Ameland zelf.
2. Ameland was 10 jaar lang géén eiland
In 1867 wilde jonkheer Teding van Berkhout uit Hoenloo een dam bouwen tussen Ameland en het vasteland. Volgens hem moest deze het vasteland beschermen tegen overstromingen. Hij kreeg genoeg aandeelhouders bij elkaar, kreeg goedkeuring vanuit de overheid en zelfs een subsidie van 4 ton. In 1872 kon de jonkheer over de dam van Holwerd naar Ameland lopen en in eerste Bosatlas van 1877 staat de dam zelfs op de kaart.
Maar, het was geen succes: de dam bleek niet stormbestendig en na de zware stormen in de winter van 1882 werd de dam niet meer gerepareerd. Bij laag water is de dam wel nog steeds deels te zien, bijvoorbeeld tijdens een wadlooptocht.
3. Rixt van ’t Oerd
De Waddeneilanden zitten boordevol bekende sagen, legenden en volksverhalen. Ameland heeft het meest bekende verhaal: Rixt van ‘t Oerd. Rixt was een weduwe en ze woonde op ‘t Oerd. Toen haar man niet terug kwam van de Walvisvaart, had ze alleen nog haar zoon Sjoerd. Samen leefden ze in armoede, in een klein hutje gemaakt van juthout, midden in natuurgebied ’t Oerd.
Hun armoedige leven frustreerde Sjoerd, dus ging hij, ondanks het verdriet van zijn moeder, net als zijn vader de zee op. Af en toe kwam hij terug naar het eiland om zijn moeder te voorzien van genoeg eten en drinken. Maar, op een dag kwam Sjoerd niet meer terug. Rixt besloot te gaan jutten, maar dat had weinig succes. Ze was ten einde raad en bedacht een duister plan.
Hoog op de Oerdsduin bond ze een lantaarn vast, om op die manier schepen te misleiden. Dat lukte, want al snel strandde er een schip op een zandbank na een storm. Naast een hele goede vangst vond Rixt, half onder het zand bedekt, ook het lijk van haar eigen zoon Sjoerd. Ze probeerde hem nog tot leven te wekken, maar het was te laat. Vandaag de dag, wanneer de wind uit het noordwesten komt, kun je Rixt nog altijd horen jammeren om haar zoon.
In Buren staat een standbeeld van Rixt van ’t Oerd en ook Proeflokaal Rixt, ons sfeervolle restaurant in Nes, waar meer dan genoeg eten en drinken is, is vernoemd naar dit volksverhaal.
4. Ameland heeft een eigen dialect én woordenboek
‘t Groate Amelander Woa’deboek, zoals we dat op Ameland noemen. Het dialect heeft zowel kenmerken van het Fries als van het Nederlands en is een broertje van mengdialecten zoals het Leeuwarders en andere Stadsfriese dialecten. Benieuwd naar het dialect? Lees deze spreekwoorden en gezegden dan eens. Kun jij ze uitspreken?
Je kinne fan balstiënen soep koke, as je de materialen maar hêwwe –
Òòd hòòt op sôder –
Krimmels wat ’n liëf hà’tke –
Un ko’l sân is noait al’liën –
Uutwaaie op’e hôn –
5. Ameland heeft 100 kilometer aan fietspad
Voor de fietsliefhebber is Ameland een perfecte bestemming, want we hebben maar liefst 100 kilometer aan fietspaden. Op zoek naar de mooiste fietsroutes? Je hebt gelukt: die hebben wij alvast voor je uitgezocht. Ga bijvoorbeeld voor een rondje Ameland (40 km), een fietstocht naar natuurgebied Het Oerd (25 km) of de route van Nes naar Hollum en weer terug naar Nes (27,5 km).
Het startpunt van alle fietsroutes is natuurlijk het Van Heeckeren Hotel. En tijdens een welverdiende pauze plof jij heerlijk (en met een beetje geluk ín de zon) neer op het terras van een van onze restaurants.
6. Ameland heeft 27 kilometer strand
Een rustig plekkie op het strand van Ameland zoeken is geen moeilijke opgave. Aan de noordkant van het eiland is namelijk zo’n 27 kilometer strand! De bekendste stranden zijn die bij Hollum, Nes en Buren.
In de zomer is er toezicht op deze stranden. Als er een blauwe vlag op een strand hangt, kun je er vanuit gaan dat het strand schoon is en uitstekend zwemwater, voldoende toiletten en afvalbakken heeft, en dat er reddingsmaterialen en een EHBO-post zijn. Ook is er voorlichting ter bescherming van zee, strand en duinen.
7. Oudste huisje van Ameland in Hollum
Het oudste huisje van Ameland is gebouwd in 1561. Je kunt het bewonderen in Hollum, op de Johannes Bakkerstraat 7. Het huis heeft de status van een Rijksmonument. Grappig feitje: op de gevel staat het jaartal 1516, doordat de laatste twee jaarankers in het verleden zijn verwisseld.
8. Oranje boven op Ameland
Ameland was eeuwenlang in handen van de Cammingha’s. Na het overlijden van de laatste telg van deze familie kwamen de Oranjes in beeld. Prinses Henriëtte Amalia Maria van Anhalt-Dessau (de toen 38-jarige dochter van een Nassau en kleinkind van Oranje) kocht Ameland in 1704 als cadeau voor haar zoon Johan Willem Friso. De prijs? 170.000 gulden (ongeveer €77.000). Een koopje, toch?